Hoe word je een gelukkige leraar? 

Thich Nhat Hanh, een bekende Vietnamese zenleraar (87 jaar), telt tijdens in lezing voor onderwijzers in Canada, op zijn vingers na wat er voor nodig is:

1. het samenbrengen van je geest en je lichaam;

2. het genereren van gevoelens van vreugde en geluk; 

3. weten hoe je met pijnlijke emoties en gedachten kunt omgaan;

4. luisteren met mededogen. 

 

Dat klinkt heel haalbaar en dat is het, ook al vergt het oefening en doorzettingsvermogen. 

 

Mindfulness heeft haar wortels in het boeddhisme en wordt meer en meer – seculier, dus in non religieuze zin – toegepast in de geestelijke en lichamelijke gezondheidszorg. 

In de US en het Verenigd Koninkrijk is ook een ruime ervaring met mindfulness op school. In ons land staat mindfulness in het onderwijs nog in de kinderschoenen. Er is een aantal universiteiten actief en er zijn diverse organisaties en bedrijfjes waar je een opleiding kunt volgen die voornamelijk gebaseerd is op de mindfulness based stress reduction trainingen die door Jon Kabat-Zinn zijn ontwikkeld. 

 

Thich Nhat Hanh benadrukt in zijn onderricht aan westerlingen om je culturele en religieuze wortels in ere te houden, of herstellen. “Het is niet nodig om boeddhist te worden, integreer je beoefening in je dagelijkse leven en je zult zien dat je er talloze vruchten van plukt,” is zijn boodschap, samengevat in mijn taal.

 

Mindfulness in het onderwijs brengen, betekent dat de mensen die onderwijs geven zelf mindfullness ontwikkelen. Je kunt kinderen niet leren wat je zelf niet doorgrondt, zeker als het om innerlijke processen gaat zoals die bij mindfulness aan de orde is. 

 

Jonge kinderen zijn overigens uitstekende leraren als je mindfullness wilt ontwikkelen! Zij gaan helemaal op in alles wat ze doen, ze vallen er mee samen. Hun geest zwerft niet, zoals de onze, naar wat er gisteren en langer geleden gebeurde en de toekomst perken kinderen uit zichzelf in tot het eerstvolgende moment. Als wij ons er niet in mengen met de belofte van een snoepje ‘later’ of een uitje, zouden ze zich weinig of niet bekommeren om wat er volgt. NU zijn ze HIER bezig met mieren bestuderen of een hut bouwen of blokken stapelen tot ze omvallen, en nergens anders mee. 

 

Ze vallen zo samen met wat hun aandacht opeist, dat ze je niet horen als je hen roept. Op het moment dat hun maag hard knort, krijgt dat hun aandacht en willen ze HIER en wel NU iets eten. En wanneer ze de boterham met pindakaas in hun handen nemen, kun je waarnemen hoe ze helemaal opgaan in het eten ervan. Een aandachtige observator kan het moment waarop de verzadiging optreedt precies vastleggen, dan verschuift de aandacht van het kind naar iets anders en wordt het zich bewust van het spel dat het heeft achter gelaten of het boek dat opengeslagen op de bank ligt. 

 

terwijl de volwassenen praten gaan de kinderen onverstoorbaar verder met hun bezigheid
(dag van aandacht voor gezinnen in Tricht, november 2013)

Met het stijgen der jaren verliezen we die natuurlijke focus op wat hier en nu ís en leren we dat het belangrijk is om dit of dat te beheersen, vanwege de toekomst die ons in de maatschappij wacht. 

Het moderne leven is jachtig en vluchtig en veeleisend…. Schoolkinderen en jongeren hebben een drukke agenda en nemen ook de stress van hun opvoeders over. Hun geest zwerft steeds vaker naar elders, qua tijd en plaats. Spijt en verlangen, zorgen en onzekerheden, ze nemen allemaal zitting in de geest van onze kinderen en halen hen weg uit het hier en nu. 

 

Mindfulness is het vermogen om met bewuste aandacht waar te nemen wat HIER en NU ís. In je en om je heen.
Dat bewustzijn kun je trainen, op elk moment, tijdens elke bezigheid en waar je ook bent. 

Door heel eenvoudige oefeningen zoals het bewust volgen van je in- en je uitademing breng je geest en lichaam weer samen op de plek waar je bent en bij de activiteit die je doet. 

Deze alledaagse vorm van beoefening is bij uitstek geschikt om als leerkracht te beoefenen. Door het samen met collega’s te doen en je ervaringen ermee te delen, versterk je niet alleen je eigen beoefening, het hele team heeft er baat bij.  

De mooiste opbrengst is dat de leerlingen er onmiddellijk van profiteren, zelfs al wordt er nooit een woord over gezegd. Hoe jonger de kinderen hoe meer zij zullen reageren op de bewuste aandacht die de juf genereert wanneer zij met hen bezig is. 

 

Ik kijk er naar uit om met het team van de openbare basisschool uit het naburige stadje te mogen gaan werken aan het ontwikkelen van hun mindfulness!